Custom Exceptions – Xử lý lỗi chuẩn Senior trong PHP

Tìm hiểu cách sử dụng Custom Exceptions trong PHP để xử lý lỗi rõ ràng, dễ maintain và chuẩn kiến trúc. Kèm ví dụ thực tế, best practices, tips & interview questions.

#Custom Exceptions là gì?

Custom Exceptions (ngoại lệ tùy chỉnh) là việc bạn tạo ra các class Exception riêng biệt cho từng loại lỗi trong hệ thống, thay vì sử dụng chung một loại \Exception.

👉 Đây là một practice cực kỳ quan trọng ở level mid → senior → architect.

#Bad Example (Anti-pattern)

class UserService
{
    public function register(array $data): User
    {
        if (empty($data['email'])) {
            throw new \Exception('Email is required');
        }

        if ($this->repository->findByEmail($data['email'])) {
            throw new \Exception('Email already exists');
        }

        if (!$this->gateway->charge($data['amount'])) {
            throw new \Exception('Payment failed');
        }

        return $this->repository->create($data);
    }
}

#Vấn đề

• Tất cả lỗi đều là \Exception
• Không phân biệt được lỗi gì ở phía caller
• Phải parse string message (anti-pattern nặng)
• Khó maintain khi hệ thống lớn

👉 Đây là dấu hiệu của code junior-level hoặc thiếu design

#Good Example (Best Practice)

#1. Tạo Domain Exceptions

class ValidationException extends \RuntimeException
{
    public function __construct(private array $errors)
    {
        parent::__construct('Validation failed');
    }

    public function getErrors(): array
    {
        return $this->errors;
    }
}

class DuplicateEmailException extends \RuntimeException
{
    public function __construct(private string $email)
    {
        parent::__construct("Email already registered: {$email}");
    }

    public function getEmail(): string
    {
        return $this->email;
    }
}

class PaymentFailedException extends \RuntimeException
{
    public function __construct(private string $reason)
    {
        parent::__construct("Payment failed: {$reason}");
    }
}

#2. Sử dụng trong Service

class UserService
{
    public function register(array $data): User
    {
        if (empty($data['email'])) {
            throw new ValidationException(['email' => 'Email is required']);
        }

        if ($this->repository->findByEmail($data['email'])) {
            throw new DuplicateEmailException($data['email']);
        }

        if (!$this->gateway->charge($data['amount'])) {
            throw new PaymentFailedException('Card declined');
        }

        return $this->repository->create($data);
    }
}

#3. Handle ở Caller

try {
    $service->register($data);
} catch (ValidationException $e) {
    return response()->json(['errors' => $e->getErrors()], 422);
} catch (DuplicateEmailException $e) {
    return response()->json(['error' => 'Email already taken'], 409);
} catch (PaymentFailedException $e) {
    return response()->json(['error' => 'Payment failed'], 402);
}

#Giải thích sâu

#1. Tại sao không dùng \Exception?

\Exception quá generic → mất thông tin domain

👉 Ví dụ:

• Validation error ≠ Business rule error ≠ External API error

Nếu dùng chung → hệ thống không thể phân biệt logic xử lý

#2. Exception = Domain Language

Ở level senior:

👉 Exception KHÔNG phải chỉ là lỗi 👉 Nó là ngôn ngữ của domain

Ví dụ:

• DuplicateEmailException → business rule
• PaymentFailedException → external system

➡️ Code trở nên self-documenting

#3. Carry Data (rất quan trọng)

Custom exception có thể mang theo data:

$e->getErrors();
$e->getEmail();

👉 Đây là điểm khác biệt cực lớn so với string message

#4. Type-safe handling

catch (ValidationException $e)

👉 IDE + static analysis:

• biết chắc loại lỗi
• autocomplete
• tránh bug runtime

#5. Mapping HTTP chuẩn REST

👉 Đây là cách design API chuẩn production

#Tips & Tricks

#1. Tạo Base Domain Exception

abstract class DomainException extends \RuntimeException {}

👉 Tất cả exception trong domain nên extend từ đây

#2. Không throw Exception ở Infrastructure bừa bãi

👉 Convert sang domain exception

Ví dụ:

try {
    $paymentGateway->charge();
} catch (\Throwable $e) {
    throw new PaymentFailedException('Gateway error');
}

#3. Không dùng Exception cho flow control

Sai:

try {
    findUser();
} catch (NotFoundException $e) {
    // logic bình thường
}

👉 Exception chỉ dùng cho unexpected errors hoặc business rule violation

#4. Naming chuẩn

• Luôn kết thúc bằng Exception
• Tên phải mô tả rõ business

#5. Laravel Best Practice

👉 Dùng Exception + Handler:

public function render($request, Throwable $e)
{
    if ($e instanceof ValidationException) {
        return response()->json([...], 422);
    }
}

Centralized error handling

#Interview Questions

Basic

Intermediate

abstract class DomainException extends RuntimeException {}
class ValidationException extends DomainException {}
class BusinessException extends DomainException {}

Advanced

#Kết luận

👉 Custom Exceptions là nền tảng của:

• Clean Architecture
• Domain-Driven Design
• Maintainable codebase

Nếu bạn vẫn đang dùng \Exception everywhere → bạn đang giới hạn khả năng scale hệ thống