Design pattern

#1. Design Pattern là gì?

Design Pattern (mẫu thiết kế) là những giải pháp đã được kiểm chứng để giải quyết các vấn đề thường gặp trong lập trình phần mềm.

Quan trọng: Design Pattern KHÔNG phải là code cụ thể, mà là cách tổ chức code.

Hiểu đơn giản:

• Algorithm = giải bài toán
• Design Pattern = tổ chức hệ thống để code dễ mở rộng, bảo trì

#2. Tại sao cần Design Pattern?

Nếu không dùng pattern:

• Code dễ bị spaghetti
• Khó maintain
• Khó scale
• Khó onboarding team

Nếu dùng đúng pattern:

• Tăng readability
• Tăng maintainability
• Dễ refactor
• Dễ test

#3. Phân loại Design Pattern

Design Pattern được chia thành 3 nhóm chính:

#3.1. Creational Patterns (Khởi tạo object)

Giải quyết cách tạo object linh hoạt.

Ví dụ:

• Singleton
• Factory Method
• Abstract Factory
• Builder
• Prototype

👉 Khi nào dùng?

• Khi việc tạo object phức tạp
• Khi muốn control lifecycle object

#3.2. Structural Patterns (Cấu trúc)

Tổ chức mối quan hệ giữa các class/object.

Ví dụ:

• Adapter
• Decorator
• Facade
• Composite
• Proxy

👉 Khi nào dùng?

• Khi cần mở rộng mà không sửa code cũ
• Khi cần wrap logic

#3.3. Behavioral Patterns (Hành vi)

Xử lý giao tiếp giữa các object.

Ví dụ:

• Observer
• Strategy
• Command
• State
• Chain of Responsibility

👉 Khi nào dùng?

• Khi logic thay đổi theo context
• Khi muốn giảm coupling

#4. Ví dụ thực tế với PHP

#Code không dùng pattern

class PaymentService {
    public function pay($type) {
        if ($type === 'paypal') {
            // xử lý paypal
        } elseif ($type === 'stripe') {
            // xử lý stripe
        }
    }
}

👉 Vấn đề:

• Vi phạm Open/Closed Principle
• Khó mở rộng

#Dùng Strategy Pattern

interface PaymentMethod {
    public function pay();
}

class PaypalPayment implements PaymentMethod {
    public function pay() {
        // xử lý paypal
    }
}

class StripePayment implements PaymentMethod {
    public function pay() {
        // xử lý stripe
    }
}

class PaymentService {
    protected $method;

    public function __construct(PaymentMethod $method) {
        $this->method = $method;
    }

    public function pay() {
        $this->method->pay();
    }
}

👉 Lợi ích:

• Tuân thủ SOLID
• Dễ mở rộng
• Test dễ dàng

#5. Những hiểu lầm phổ biến

#5.1. Pattern càng nhiều càng tốt

Sai.

👉 Pattern chỉ nên dùng khi:

• Có problem rõ ràng
• Có khả năng scale

#5.2. Pattern = Clean Code

Sai.

👉 Pattern chỉ là 1 phần của:

• Clean Architecture
• SOLID
• DDD

#5.3. Junior không cần học pattern

Sai hoàn toàn.

👉 Junior nên:

• Hiểu basic pattern (Strategy, Factory, Singleton)
• Nhận biết khi nào cần dùng

#6. Khi nào KHÔNG nên dùng Design Pattern?

• Project nhỏ
• Code đơn giản
• Không có requirement mở rộng

👉 Nguyên tắc:

“Don’t over-engineer”

#7. Kết luận

Design Pattern là:

• Công cụ
• Không phải mục tiêu

Người giỏi không phải là người dùng nhiều pattern nhất, mà là người dùng đúng pattern, đúng lúc.